الرئيسية / الرئيسية / ሓድሕዳዊ ኩናት ኢትዮጵያን ዕላሙኡን።

ሓድሕዳዊ ኩናት ኢትዮጵያን ዕላሙኡን።

ብ አቶ /እድሪስ ሁማድ

ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ኣብ ወርሒ ሕዳር ዝተጀመረ ሕድሕዳዊ ኩናት ኩሉ ዓለም ዝከታተሎ ዘሎ ሓቂ እዩ። እዚ ኩናት እዚ ካብ ምምጻእ ኣቢዩኣሕመድ ኣብ ስልጣን ይዳሎ ምንባሩን ውልዶ ሓሳብ ከምዘይኮነን ብዙሓት ተንተንቲ ይገልጹ።
ዶክተር ኣብዩ ኣሕመድ ስልጣን ኣብ ዝተረከበሉ እዋን፡ ኢትዮጵያ ብክቱር ህዝባዊ ናዕብታትን ድኹም ቁጠባን ትሰቀ ብምንባራን፡ ከም ዝፍለጥ ድሕሪ 1991 ምስ ምምጻእ ኢህወደግ ብመሪሕነት ነፍስሄር መለስ ዜናዊ ኣብታ ሃገር ሓዲሽ ፈደራላዊ ኣመራርሓ ብምትእትታው ንኹለን ዞባታትን ክልላትን ምዕሩይ ናይ ስልጣን ሱታፈ ከምዝረኽባ ድሕሪ ምግባር፡ እቲ ብ ተወለድቲ ኣምሓራ ጥራይ ንከባቢ 100 ዓመት ተታሒዙ ዝነበረ ዝፋን ብኻልኦት ደቂ ሃገር ክምራሕ ጀሚሩ።ህውሓት ድማ ድሕሪ እቲ ዝገበሮ ቃልስን ውድቀት መንግስቱን ተኻፋሊ ጸጋ ስልጣን ኮይኑ ንኣስታት 27 ዓመት ኣብ ኮሮሻ ስልጣን ተቀሚጡ። ህውሓት ኣብቲ ዝገበሮ ቃልሲ ምስቲ ቀንዲ መሻርክቱ ዝነበረ ህ ግ ሓ ኤ ኮይኑ ተሪር ቃልሳዊ ልፍንቲ እካ እንተ መስረተ፡ እዚ ምሕዝነት እዚ ቀልጢፉ ሃደሽደሽ ኢሉ፡ ኣብ 1998 ዳግመ ኩናት ከም ዝተወለዔ ኩላህና ንዝክሮ ሓቂ ትማሊ እዩ።
እዚ ህይወት ብዙሓት መንእሰያት ዝቀዘፈ ኩናት ብሞንጎኝነት ኣልጀርያ ኣብ 2000 እካ እንተ ኣቃረጸ፡ እቲ ናይ ዶብ ወጥሪ ግን ክሳብ 2017ን ድሕሪኡን ቀጺሉ። እቲ ምኽንያት ድማ ጉጅሌ ኢሰይያስ ኣብቲ ኢትዮጵያ ዝገበረቶ ናይ ዝርርብ ዕድመ ክትቀርብ ብዘይምድላያ እዩ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት እታ
ኣሳሓሓቢት ዝኾነት ከተማ ባድሜ ናይ ኤርትራ ሙኻና እካ እንተ ወሰነ ተሰሓሓብቲ ወገናት ግን መዕለቢ ክገብሩሉ ድሉዋት ኣይነበሩን።ድሕሪ ኣቢ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ምምጽኡ
ብቀጥታ ነቲ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ውሳነ ጥራይ ተቀቢሉ ዘይኮነ፡ኣብ መንጎ ጉጅለ ኢሰይያስን ኣዲስ ኣበባን ዑደት ሰላምን ፋንጣዝያን ተገይሩ።ብዙሕ ስምምዓትን ትሕዝትኡ ዘይንጹር ምፍርራማትን እውን ተኸቲሙ። ኣብዚ ክንጸር ዘለዎ ጉዳይ ግን፡ ቀዳማይ ምኒስተር ኢትዮጵያ ነበር ሃይለማርያም ደሳለኝ ካብ ስልጣን ኣብ ዝታኣልየሉ እዋን፡ ጉዳይ ዶብ ኤርትራ ኩሎም ናይ ሽዑ መራሕቲ ውድባት እንኮላይ ህውሓት መዕለቢ ክግበረሉ ተሰማሚዓም ምንባሮም ምዝካር ኣገደሲ እዩ። እንተኾነ ግን ምስ ምምጻእ ኣብይ ኩነታት ኣመራርሑኡን ክሰማምዑ ዘይካኣሉ ውድባት ኣብቲ ዝተበጽሐ ስምምዕ ዶብ ዕቃበታት ኣርእዮም። በዝን ካልእን ምኽንያታት ኣብይ ኣሕመድ ንኹሎም ዝቀናቀንዎ ኣብ ምእሳርን ሙድቃስን ተውፊሩ፡ ጉዳይ ክልል ሶማልያ ከም ኣብነት ክጥቀስ ይካኣል። ኩነታት ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝተበገሰ ናዕብታት ውን ከም ውጽኢት እቲ ኣብይ ኣሕመድ ዘምጽኦ ሓሳብ፡ ኩለን ውድባት ኣብ ትሕቲ ሓደ ውድብ- ብልጽግና- ክጥርነፋ ዘቅረቦ ሓሳብ ካብ ብዙሓት ውድባት ተነጺጉ ብፍላይ ድማ ክልል ትግራይ ብመሪሕነት ህውሓት ብትሪ ነጺጉዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ወጥርን ምትፍናንን ኣስዒቡ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ እሰይያስ ምስ ኣብይ ኣሕመድ ደው ከምዝብልን ጉዳይ ዶብ ብዙሕ ኣገዳስነት ከምዘይብሉን፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደ ሃገር ሙኻነን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣምታት ገሊጹ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ሓደ መራሒ ሃገር ዘይወጽእ ዘይብሱል መግለጽታት ሂቡ እዩ። ኣብይ ኣሕመድ ነቲ ዘይብሱል ኣካይዳ እሰይያስ መዝሚዙ ብዙሕ ውሽጣዊ ስምምዓት ፈሪሙ፡ ጉዳይ ወደብ ዓሰብን ምስልጣን ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ፈረንሳይን ካልእን ክግለጽ ይክኣል። እዚ ዕሉል ጽልኢ እሰይያስ ኣብ ልዕሊ ትግራይ፡ ውልቃዊ ጸገም እሰያስ ሙኻኑን ሕነ ምፍዳይ ዝዓለመ ዕላማ ኣልቦ ተበግሶ ሙኻኑ ተንተንቲ ይገልጹ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን፡ ህውሓት ዋላ እካ ባድመ መሬት ኤርትራ ሙኻኑ እንተ ኣመኑ፡ ሰራዊቶም ጋና ኣብ ባድመ ብምንባሩ ንደመኛ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ ናይ ሕጂ ኩናት ንኽሳተፍ ዕድል ከፊቶምሉ እዮም፡ ደክታቶር ኣስመራ ብዙሓት መንእሰያት ልኡላውነት ኤርትራ ንምኽባር ብዝብል ምኽንያት ኣብ ዳግመ ኩናት ጠቢሱዎም ጥራይ ዘይኮነ፡ ንህዝቢ ኤርትራ በሰላ ዝቀደመ ኩናት ከየሕወየ ናብ ሓዲሽ ምዕራፍ ኩናት ኣሰጋጊሩዎ ይርከብ። ባድመ ዓለም ዝፈልጣ ምሬት ኤርትራ እያ፡ ግዜ ነዊሑ ሓጺሩ ድማ ብሰለማዊ ምይይጥ ናብ ኤርትራ ክትምለስ እንዳኽኣለት እሰይያስ ብምኽኒት ባድመ ወራር ከካይድ ግዜ ዝሓለፎ ምኽኒት እዩ።
በቲ ኻልእ መዳይ ድማ፡ ህውሓት ኣብ መሬታ ዝኣከበቶም ከም ብዓል ኣግኣዝያንን፡ ንትግራይ ትግርኛ ዝጽውዑ ጉጅለታት ምስቲ ገለ መራሕቲ ህውሓት ዝገልጽዎ ናይ ዓባይ ትግርኛ ናይ ምፍጣር ርእይቶ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ምልክት ሕቶ ከቀምጥ ኣገዲዱዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ወያነ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበረ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ዝተኸተሎ ናይ ዘይኣድማዒ ቃልሲ ፖሊሲን ንተቃወምቲ ውድባት ዝኾነ ብረታዊ ተቃውሞ ንኸይወስዱ ዝገበሮ ህልኽን ቀይድን ንብዙሓት ዝገርም ዝነበረ እዩ፡ እዚ ይኹን እምበር ኣብዚ እዋን ዝግበር ዘሎ ባርባራዊ ወራር ኣብ ህዝቢ ትግራይ ዘይፍትሓዊ ኮይኑ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ምስ ኢትዮጵያ ዝገብሮ ናይ መጻኢ ምሕዝነት ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ይኹን ምስ ክልል ትግራይ ዳግመ ግምገማ ከድልዮ እዩ።
ህውሓት ንልኡላውነት ኤርትራ ምፍራሙ ኣወንታዊ ብምኻኑን፡ ዘይከምቶም ካል ኦት ገዛእቲ ኣምሓራ ናይ ምግባት ሕልሚ ዘይነበሮ ውድብ እዩ።
እዚ ተኸሲቱ ዘሎ ኩነታት ኣስጋኢ ኮይኑ እዚ ተጀሚሩ ዘሎ ውግእ ዞባዊ መልክዕ ከይሕዝ ብዙሓት ሃገራት የጠንቅቃ ኣብዘለዋሉ እዋን፡ እቲ እንኮ ፍታሕ ነዚ ኣብ ዞባናን ሃገርናን ጸገም ኮይኑ ዘሎ ጉጅሌ ህግደፍ ካብ ሱሩ ንምቡንቃስ እዋናዊ ሓላፍነት ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብዚ እሰይያስ ኣጻዊዱዎ ዘሎ ሸረኽ ከይኣትውን ብዝካኣሎም ክቓወሙ ሃገራዊ ግብኦም እዩ። ናጻ ዴሞክራስያዊት ኤርትራ ንኹሉ ኤርትራዊ መሰሉ እትሕሉ ሃገርን ቅዋምን ብምምስራት ምስ ኩለን ጎረባብቲ ሃገራትን ህዝብታትን ኣብ ምዕሩይ ረብሓታት ዝተሞርከሰ ምሕዝነት ምፍጣር ይክኣል።

Idris Humad       

London